PLP eziji prezidensia parlamentu nian atu bele halo koligasaun ba Governu Timor

Sekretariu-Jeral Adjuntu Fretilin, partidu nebe’e hetan votus barak liu, ohin hatete katak PLP, forsa politika datolu, eziji atu tau nia lider bankada, Fidelis Magalhães, nudar prezidente Parlamentu Nasional atu nune’e bele tama ba koligasaun ba Governu.

José Reis explika mos katak Fretilin hatete katak sei aseita senariu ida ne’e bainhira pozisaun ne’e okupa husi prezidenti Partidu Libertasaun Popular (PLP), Taur Matan Ruak, tamba depois de konsulta ida ho deputadu sira hetan rezultadu katak “pratikamente imposivel” atu kandidatura Fidelis Magalhães nian – nebe’e foun iha parlamentu – atu hetan susesu.

Kontornus husi negosiasaun sira fila mai debate politiku iha Timor-Leste depois de opozisaun maioria iha Parlamentu hatudu katak bele xumba (la pasa) programa governu, iha semana oin, no bele halo monu exekutivu nebe’e Fretilin lidera hela.

Koligasaun Governu bele mos enfrenta dezafiu ida ba prezidensia meza parlamentu nasional, nebe’e ezersi husi Aniceto Guterres, nebe’e bele substitui husi deputadu ida husi CNRT ka PLP.

Dirijente FRETILIN fo’o hanoin ba kronolojia negosiasaun FRETILIN nian ho partidu hat sira seluk nebe’e hetan asentu parlamentar, depois eleisaun remata no halo tuir “kompromisu katak ho maioria ka lae” atu iha Governu nebe’e inkluzivu.

Sorumutu dahuluk sira ho Congresso Nacional da Reconstrução Timorense (CNRT), Partido Libertação Popular (PLP), Partido Democrático (PD) e Kmanek Haburas Unidade Nacional Timor Oan (KHUNTO), halao entre loron 9 no 12 fulan Agostu.

Iha loron 18 fulan Agostu, halao sorumutu tekniku detalhadu ho PLP “atu analiza dokumentu baze ba koligasaun, ho prinsipiu sira ba koligasaun” no, tuir José Reis hatete, partidu Taur Matan Ruak nian konsidera katak Fretilin halo “deklarasaun mistas” kona ba modalidadi Governu: koligasaun, inkluzaun no insidensia.

José Reis garante mos katak, iha sorumutu ne’e, líder delegasaun PLP, Fidelis Magalhães, hatete katak se Fretilin atu okupa pozisaun primeiru-ministru nian, PLP tenki okupa pozisaun prezidenti Parlamentu nian.

“Fretilin halo analize ba asuntu ne’e no determina katak se irmão Taur Matan Ruak avansa nudar prezidenti Parlamentu Nasional nian, sei hetan apoiu tomak husi Fretilin. Laiha rezervas. Ami kuñese Taur Matan Ruak no ami laiha duvida kona ba nia lideransa ba meza parlamentu”, dehan José Reis.

Mari Alkatiri halo vizita ba Taur Matan Ruak iha nia rezidensia no hetan informasaun katak lider PLP sei la tama ba Governu ka Parlamentu Nasional, no husi “konsulta alargada ba deputadu sira” hetan indikasaun katak “se avansa ho kandidatura Fidelis Magalhães nian, sei la pasa iha votasaun”.

“Sekretariu Jeral informa ba Taur Matan Ruak katak se avansa ho Fidelis, nia kandidatura sei la pasa. Risku bo’ot. Asuntu kona ba meza parlamentu sai hanesan asuntu dominante, no laiha tan seluk. Fidelis mantem nia pozisaun firme katak nia mak tenki sae nudar prezidenti parlamentu nasional”, hatete.

Kona ba negosiasaun seluk nebe’e mos la ba oin, ho Kmanek Haburas Unidade Nacional Timor Oan (KHUNTO), José Reis hatete katak partidu ne’e “aprezenta ezijensia barak liu, no muda beibeik sira nia argumentu”.

KHUNTO eziji hanesan tuir mai, fatin barak liu do que ida nebe’e koresponde ba sira, tuir proporsionalidadi, iha koligasaun – hatete.

Solusaun nebe’e hetan maka Governu ida minoritariu, ho apoiu husi FRETILIN no PD, nebe’e hamutuk hetan kadeira 30 husi 65 iha Parlamentu Nasional.
Konvokatoria Konferensia Imprensa FRETILIN nian sai oras balun depois Taur Matan Ruak, Prezidenti Partidu Libertasaun Popular (PLP) fo’o sala ba partidu mais votadu ba hakotu negosiasaun ba formasaun koligasaun Governu.

Matan Ruak destaka nudar diferensa bo’ot liu maka hanesan laiha klareza ba modalidadi governasaun no konsentra exsesivu (barak liu) ba poder sira, hanesan Prezidenti Republika ida, Primeiru ministru ida no prezidenti Parlamentu Nasional ida, husi Fretilin.

*LUSA TL